Հրատարակվել է Արցախի Տիգրանակերտի պեղումներն ամփոփող նոր գիրքը

2025 թվականին հրատարակվել է գիրք՝ նվիրված Արցախի Տիգրանակերտի պատմությանն ու հնագիտական հետազոտություններին։ Աշխատությունը լույս է ընծայվել Հնագիտության և ազգագրության ինստիտուտի, ինչպես նաև ԵՊՀ համապատասխան խորհուրդների երաշխավորությամբ։ Նախագծի նախաձեռնողն ու արշավախմբի ղեկավարը պրոֆեսոր Համլետ Պետրոսյանն է։ Գրքում տեղ են գտել 21 հեղինակների նյութեր և շուրջ 600 լուսանկար ու գծագիր։

Անհրաժեշտություն՝ նոյեմբերի 9-ից հետո

Դեռևս 2012 թվականին գիրք հրատարակելու միտք կար, սակայն այն ժամանակ որոշվել էր շարունակել ուսումնասիրությունները։ Այդ 8 տարիների ընթացքում թիմը կարողացել էր ստանալ բազմաթիվ հարցերի պատասխաններ։ Իրավիճակը կտրուկ փոխվեց 2020 թվականի նոյեմբերի 9-ից հետո, երբ հնավայրի կորուստը գրքի հրատարակումն անայլընտրանք դարձրեց։ Hetq.am-ի աղբյուրի փոխանցմամբ՝ արշավախմբի ղեկավարը շեշտում է.

«Տիգրանակերտի մասին կարդալիս մարդիկ պարտավոր չեն զանազան հոդվածներ կարդալ: Ի վերջո, սա վերջին շանսն է»

Տիգրանակերտի պատմական նշանակությունը

Արցախի Տիգրանակերտը հիմնադրվել է մ.թ.ա. 90-ական թվականներին հայոց արքա Տիգրան Բ Մեծի (մ.թ.ա. 95-55 թթ.) կողմից։ Քաղաքը տեղակայված է Խաչենագետի հովտում՝ Վանքասար լեռան ստորոտում, և զբաղեցնում է ավելի քան 70 հա տարածք։ Հնավայրը հայտնաբերվել է 2005 թվականին, իսկ 2006 թվականից մեկնարկել են պեղումները։ 2010 թվականին ստեղծվել է նաև հնագիտական թանգարանը։ Պեղումների սկզբնական փուլի մասին պրոֆեսորը նշում է.

«Մենք գտել ենք մոտավորապես Տիգրանի ժամանակին վերաբերող ամրաշինական հետքեր ու խեցեղեն, եւ այդտեղից սկսեցինք պեղումները»

Հողի վերին շերտերում հայտնաբերվել են մ.թ.ա. 2-1-ին դարերի գունազարդ խեցեղենի նմուշներ։

Ադրբեջանական կեղծիքների հերքումը

Հնագիտական աշխատանքները թույլ տվեցին հերքել ադրբեջանական պնդումները։ Ադրբեջանցի պրոֆեսոր Յամպոլսկին պնդում էր, թե ժայռերի վրայի հետքերը դեպի աղվանական եկեղեցի տանող ճանապարհ են։ Սակայն հայ գիտնականների հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ դրանք ընդհատվում են, և դա ոչ թե ճանապարհ է, այլ ժայռի մեջ փորված այլ կառույց։ Նախկինում՝ 2013 թվականին, պեղումներ իրականացնող խումբը լուսանկարվել էր Տիգրանակերտում՝ ոգևորված բացահայտումներով, որոնք այժմ փաստագրված են այս նոր աշխատության մեջ։