Զինվորների մահվան դեպքերը ՀՀ բանակում. վիճակագրություն և պատճառներ

Հայաստանի զինված ուժերում խաղաղ պայմաններում զինծառայողների մահվան պատճառների և պատասխանատուների վերաբերյալ Երևանում հանրային քննարկումները շարունակվում են։ Իրավիճակը սրվեց վերջին շրջանում իրար հաջորդող ինքնասպանության դեպքերից հետո։ Հուլիսի 21-ին տեղի ունեցած միջադեպից հետո՝ օգոստոսի 13-ին, հայտնաբերվել է զինծառայող Գրիգոր Զաքարյանի դին՝ հրազենային վնասվածքով։ Երկու դեպքով էլ Քննչական կոմիտեն քրեական գործ է հարուցել

«անզգուշությամբ ինքնասպանության հասցնելու»

հոդվածով։

Վիճակագրական խիստ հակասություններ

Հելսինկյան քաղաքացիական ասամբլեայի Վանաձորի գրասենյակի ներկայացուցիչ, իրավապաշտպան Նազելի Մովսեսյանի հայտարարության համաձայն՝ 2026 թվականի ութ ամիսներին բանակում արդեն գրանցվել է մահվան 31 դեպք։ Նա ընդգծել է, որ 2025 թվականի ողջ ընթացքում գրանցվել էր ընդհանուր 35 դեպք, որից 10-ն էր կապված զինվորական ծառայության հետ, իսկ այս տարի նույնքան դեպք արդեն կա։

Պաշտպանության նախարարությունը կտրականապես հերքում է այս վիճակագրությունը։ ՊՆ մամուլի քարտուղար Արամ Թորոսյանը նշել է, որ 2026 թվականին գրանցվել է ընդամենը 11 մահ։ Նրա խոսքով՝ մահացածներից միայն 5-ն են ժամկետային զինծառայողներ, իսկ մահվան պատճառների թվում կան նաև հիվանդություններ ու ականի պայթյուններ։ Նշված 11 մահերից 6-ը ինքնասպանության կամ ինքնասպանության հասցնելու դեպքեր են, սակայն դրանցից միայն 3-ն ունեն առնչություն ծառայության հետ։

Անդրադառնալով մամուլում շրջանառվող 30 մահվան դեպքերին՝ Թորոսյանը հայտարարել է, որ դրանք մանիպուլյացիաներ են, քանի որ չի հստակեցվում դրանց բնույթը։

«Արդյոք նույնիսկ եթե մահերը կապված են եղել ծառայության հետ, բոլորը սպանություններ և ինքնասպանություններ են»

,- հարցադրում է արել նա։

Ով է մեղավոր և որոնք են պատճառները

Իրավապաշտպանները, անդրադառնալով 2026 թվականի հունվարին զորակոչված Նարեկ Թորոսյանի և այլոց մահվան դեպքերին, պատասխանատվությունը դնում են անմիջապես Պաշտպանության նախարարի և Գլխավոր շտաբի պետի վրա։ Սակայն ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը համամիտ չէ այս մոտեցմանը։

«Իմ գնահատմամբ՝ այնպես չէ, որ ԳՇ պետը և պաշտպանության նախարարը բավարար ջանքեր չեն գործադրում այս հարցի լուծման համար»

,- հայտարարել է նա։

Փաշինյանը մանրամասնել է, որ բանակում ինքնասպանությունների 85-90 տոկոսը հիմնականում պայմանավորված է խաղամոլությամբ և դրա հետևանքով առաջացած պարտքերով, ինչպես նաև հերթապահության ընթացքում զինվորների քնելով։ Ըստ վարչապետի՝ քնող զինվորը վտանգում է ծառայակիցներին, ինչի պատճառով արժանանում է բացասական վերաբերմունքի և հայտնվում մեկուսացման մեջ։

Իրավապաշտպան Նազելի Մովսեսյանը հակադարձել է այս պնդումներին՝ նշելով, որ խաղամոլությունը բանակի ներքին խնդիր չէ, իսկ հերթապահության ժամանակ քնելը համակարգային թերացում է.

«Արդյոք բավարար են մարդկային ռեսուրսները, որպեսզի յուրաքանչյուրն ունենա բավարար հանգստի ժամանակ»

:

Կադրային փոփոխություններ և կանխարգելում

Խնդրին լուծում տալու նպատակով իշխանությունները դիմել են կադրային տեղաշարժերի։ Նախագահի հրամանագրով պաշտոնից ազատվել է Ռազմական ոստիկանության պետ Աշոտ Զաքարյանը, որն այդ պաշտոնն զբաղեցնում էր 6 տարի։ Նրան փոխարինել է գեներալ-մայոր Արամ Հովհաննիսյանը, որը 2023-2025 թվականներին զբաղեցրել է Ներքին գործերի նախարարի տեղակալի և ոստիկանության պետի պաշտոնը։ Սպասվում են փոփոխություններ նաև ՊՆ Բարոյահոգեբանական ապահովման վարչությունում։

Միաժամանակ, ՊՆ-ն քննարկումներ է սկսել ԵՊՀ հոգեբանության գիտահետազոտական կենտրոնի պրոֆեսորների հետ՝ բանակում հոգեբանական աջակցությունը բարելավելու, ինչպես նաև ժամկետային սերժանտների և սպաների հետ՝ ոչ կանոնադրային հարաբերությունները վերացնելու ուղղությամբ։