Սիրիահայ մասնագետը Մատենադարանում վերականգնում է արաբական ձեռագրեր

Երևանի Մատենադարանում պահվում է ավելի քան 1,800 արաբատառ ձեռագիր, որոնք ներառում են կրոնական, գրական, բժշկական և մաթեմատիկական բնույթի տեքստեր։ Արաբական ձեռագրերի վերականգնման մասնագետ Կարին Աբելյանն իր գործընկեր Լուսինե Թումանյանի հետ աշխատում է այս հավաքածուի պահպանման ուղղությամբ։ Այժմ նրա սեղանին Պարսկաստանից բերված 17-րդ դարի Ղուրանն է, որի էջերը կազմելու և վերականգնելու կարիք ունեն։

Վերականգնման առանձնահատկությունները և նյութերը

Արաբական տեքստերն աչքի են ընկնում հիմնականում սև ու կարմիր գույների օգտագործմամբ, ի տարբերություն այլ մշակույթների, որտեղ կիրառվում են կապույտ, կանաչ, ոսկեգույն և արծաթագույն երանգներ։ Սևաներկը ստանում են երկաթից կամ ածխից, իսկ կարմիրի համար հաճախ կիրառվել է հայկական որդան կարմիրը։ Այս միջատը, որը հանդիպում է միայն Արարատյան դաշտում և Արաքս գետի հովտում, վկայում է միջմշակութային առևտրի մասին։ Ինչպես «Հետք»-ին նշել է Երևանի պետական համալսարանի արևելագիտության ֆակուլտետի գիտաշխատող Գայանե Մկրտումյանը, տարածաշրջանի մշակույթներն անհնար է հասկանալ առանձնացված։

Աբելյանի խոսքով՝ 17-րդ դարի Ղուրանը նախկինում վերականգնվել է 1960-ականներին՝ եվրոպական սխալ մեթոդներով։ Օգտագործվել է երկաթ պարունակող թուղթ, ինչի պատճառով էջերը սևացել են, իսկ նախկին վերականգնողը վերաշարադրել է պակասող տեքստը։

«Հակասում է միջազգային կոնվենցիաներին, քանի որ այն պատմականորեն սխալ է»,- նշում է Աբելյանը՝ հավելելով, որ այժմ իրավունք չունի ուղղել այդ սխալը։

Ներկայումս վերականգնման համար կիրառվում է հայկական արտադրության թուղթ, որն իր որակով չի զիջում նախկինում Ճապոնիայից ներկրվող թղթերին։

Սիրիական պատերազմը և տեղափոխությունը Հայաստան

Կարին Աբելյանն արաբական ձեռագրերի վրա աշխատում է 2004 թվականից։ Նա իր կարիերան սկսել է Դամասկոսի ազգային թանգարանում։ 2010-ականների կեսերին Դամասկոսի պաշարման ժամանակ թանգարանի ցուցանմուշները տարհանվել են ապահով վայրեր։ Աբելյանը նկարագրում է, թե ինչպես է Սիրիայի Թադմորի թանգարանի տնօրենը փրկել հավաքածուն՝ այն ահաբեկիչների կողքով տեղափոխելով զոհված զինվորներով բեռնված մեքենայով։

Վերականգնման մի քանի ամիս տևող գործընթացը բաղկացած է հետևյալ փուլերից.

• Ձեռագրերի նախնական մաքրում,
• Լաբորատոր պայմաններում տարբեր թերությունների վերացում,
• Մասնագետների կողմից յուրաքանչյուր էջի նկարագրում,
• Թղթի կայունացում և թվայնացում։

Պատերազմի և պատժամիջոցների պատճառով Ճապոնիայից թղթի ներկրումը դադարեցվել էր։ Գազի և էլեկտրաէներգիայի բացակայության պայմաններում Աբելյանը 2021 թվականին ընտանիքի հետ ստիպված եղավ տեղափոխվել Երևան, որտեղ այժմ շարունակում է իր մասնագիտական գործունեությունը։